Klant beoordeling
225 reviews
9
Een IPM-plan is het vastgelegde systeem waarmee je bedrijf plaagdieren voorkomt, bewaakt en pas als laatste stap met middelen bestrijdt. Werk je met levensmiddelen, dan is die aanpak geen keuze: de overheid verwacht dat je plaagdieren voorkomt volgens Integrated Pest Management, en de NVWA kan je voedselveiligheidsplan controleren. Ook voor ratten en muizen buiten de voedselsector geldt IPM sinds 2023 als vaste werkwijze. In dit artikel lees je wat er in een goed plan hoort, hoe je het in zes stappen opstelt, hoe een ingevuld voorbeeld eruitziet en hoe vaak je het bijwerkt.
IPM staat voor Integrated Pest Management, in het Nederlands geïntegreerde plaagdierbeheersing. Het idee is simpel: je voorkomt dat plaagdieren binnenkomen en zich thuis voelen, je kijkt structureel of ze er toch zijn, en je grijpt pas met gif in als preventie, fysieke middelen en niet-chemische methoden niet genoeg zijn. Het plan is het document waarin je dat allemaal vastlegt, zodat iedereen in je bedrijf weet wat er moet gebeuren en een inspecteur of auditor kan zien dat je het ook doet.
Voor wie is het nodig? In de eerste plaats voor elk bedrijf dat levensmiddelen produceert, verwerkt, bereidt, opslaat of verkoopt: restaurants, lunchrooms, bakkers, slagers, supermarkten, cateraars, groothandels en voedselproducenten. Volgens Ondernemersplein moet een levensmiddelenbedrijf plaagdieren voorkomen en daarvoor de IPM-methode gebruiken.
Daarnaast heeft elk bedrijf met een knaagdierprobleem met IPM te maken, omdat professionele bestrijders van ratten en muizen volgens die systematiek moeten werken. Denk aan magazijnen, kantoren, zorginstellingen, scholen, agrarische bedrijven en verhuurders van bedrijfsruimte. Ook sommige sectorcertificaten, bijvoorbeeld in de teelt, vragen om een IPM-plan. Het verschil zit in de inhoud: een tuinder richt zich op ziekten en plagen in het gewas, een horecazaak op muizen, kakkerlakken en vliegen.
De regels rond plaagdierbeheersing komen uit twee hoeken: voedselveiligheid en het gebruik van bestrijdingsmiddelen.
Voedselveiligheid. Je voedselveiligheidsplan is gebaseerd op HACCP, en plaagdierpreventie gebeurt daarin volgens IPM. De NVWA neemt dat serieus. In 2025 sloot de toezichthouder 75 winkels en horecazaken met spoed vanwege ernstige plaagdierenoverlast, tegenover 57 in 2024, vooral door muizen. Bij extra inspecties in 2026 vond de NVWA bij 58% van de levensmiddelenbedrijven in Gouda sporen van muizen. Een plan dat op papier staat maar niet wordt uitgevoerd, beschermt je dus niet.
Bestrijdingsmiddelen. De regels voor biociden staan in de Europese Biocidenverordening en de Nederlandse Wet, het Besluit en de Regeling gewasbeschermingsmiddelen en biociden. Volgens de NVWA mogen biociden alleen worden gebruikt als ze in Nederland zijn toegelaten, en alleen volgens het gebruiksvoorschrift. Sommige middelen zijn uitsluitend voor opgeleide professionals.
Voor ratten en muizen is dat extra streng. Het Ctgb meldt dat het IPM-systeem sinds 1 januari 2023 verplicht is voor knaagdierbestrijding binnen en buiten. De aangewezen rodenticiden zijn een laatste redmiddel en mogen alleen worden gebruikt door gecertificeerde bedrijven, professionals of daarvoor opgeleide agrariërs. De Inspectie Leefomgeving en Transport formuleert de volgorde: eerst preventie, dan fysieke middelen en niet-chemische bestrijding, en pas daarna toegelaten chemische middelen.
Wie professioneel bestrijdt, heeft volgens Ondernemersplein een bewijs van vakbekwaamheid nodig, met opleiding en examen. De licentie voor professionele chemische middelen is 5 jaar geldig. Twijfel je of een middel professioneel is, kijk dan op het etiket. Voor jou als ondernemer betekent dit: zet geen professioneel rattengif uit uit eigen voorraad, maar leg in je plan vast welke gecertificeerde partij die stap zet.
Een sterk plan is kort genoeg om te gebruiken en volledig genoeg om bij een controle overeind te blijven. Het sjabloon van het Nationaal Archief is geschreven voor archieven, maar de opbouw werkt voor elk bedrijf: een verantwoordelijke, plattegronden met genummerde controlepunten en registratietabellen.
| Onderdeel | Wat je vastlegt | Waarom het telt |
|---|---|---|
| Verantwoordelijke | Naam, functie, vervanger, contact van de bestrijder | Iemand moet het plan bewaken en actie nemen |
| Risicoanalyse | Welke plaagdieren, waar, waardoor aangetrokken | Bepaalt waar je maatregelen en monitoring inzet |
| Wering | Kieren, deuren, roosters, leidingdoorvoeren, horren | Voorkomen is goedkoper dan bestrijden |
| Hygiëne en opslag | Schoonmaakschema, afval, opslag van grondstoffen | Haalt voedsel en schuilplaatsen weg |
| Monitoring | Plattegrond met genummerde vallen en controlepunten | Je ziet een probleem voordat het groot wordt |
| Actiedrempels | Wanneer welke maatregel volgt | Voorkomt paniek en overbodig gif |
| Bestrijding | Welke methoden, door wie, in welke volgorde | Chemie als laatste stap, door een gecertificeerde partij |
| Registratie | Tellingen, interpretatie, afwijkingen, acties | Bewijs voor NVWA, auditor of verzekeraar |
| Evaluatie | Vaste momenten om het plan bij te stellen | Het plan groeit mee met je bedrijf |
Wijs een verantwoordelijke aan. Kies één persoon die het plan bezit, bijvoorbeeld de bedrijfsleider of de kwaliteitsmedewerker, en een vervanger. Die persoon zorgt dat controles gebeuren, leest de registraties en schakelt de bestrijder in.
Breng je risico’s in kaart. Loop je pand binnen en buiten rond met een plattegrond. Noteer per ruimte wat plaagdieren aantrekt: voedsel, afval, warmte, water en rustige hoekjes. Kijk naar de omgeving: een sloot, een container achter de zaak of een buurpand met overlast verhoogt het risico. Bekijk ook je bedrijfsgeschiedenis: waar zaten eerder muizen, waar zag je keutels of vraatschade? Leg per risico vast hoe groot de kans is en wat de gevolgen zijn.
Weer plaagdieren uit je pand. Muizen kruipen door verrassend kleine openingen, dus dicht kieren bij leidingdoorvoeren en kozijnen met materiaal dat ze niet doorknagen, zoals staalwol met kit of metalen afdekplaten. Zorg voor deurborstels, zelfsluitende deuren bij de laadplek en roosters voor ventilatieopeningen. Tegen vliegen helpen horren en insectenlampen op de juiste plek, niet boven voedsel.
Regel hygiëne en opslag. Leg een schoonmaakschema vast, ook voor plekken achter en onder apparatuur. Bewaar grondstoffen in gesloten bakken, minstens een handbreedte van de muur en van de vloer, zodat je kunt schoonmaken en sporen ziet. Leeg afvalbakken dagelijks en houd containers gesloten. Controleer leveringen bij binnenkomst op sporen van insecten of knaagdieren.
Zet monitoring op met genummerde punten. Teken op de plattegrond waar de controlepunten staan en geef elk punt een eigen nummer, zodat elke vangst naar een plek te herleiden is. Gebruik niet-giftige monitoringsboxen of klemmen voor knaagdieren en lijmvallen of feromoonvallen voor insecten. Leg vast hoe vaak ze worden gecontroleerd en door wie.
Spreek drempels en acties af. Bepaal vooraf wat je doet bij een afwijking. Eén muis in een opslagruimte vraagt om extra inspectie, schoonmaak en het dichten van een opening. Sporen in de keuken of meerdere vangsten in korte tijd betekenen dat de bestrijder direct komt. Leg vast dat chemische middelen alleen worden ingezet door een gecertificeerde professional, als preventie en fysieke maatregelen niet volstaan.
Hieronder een verzonnen, vereenvoudigd voorbeeld voor een lunchroom met keuken, opslag en een terras aan de achterkant. Gebruik het als startpunt en pas het aan je eigen pand aan.
Verantwoordelijke: de bedrijfsleider; vervanger: de chef-kok. Contactgegevens van de bestrijder hangen in de keuken.
Risico’s: muizen via de leidingdoorvoer achter de vaatwasser, vliegen via de achterdeur bij levering, ratten rond de afvalcontainer bij de sloot achter het pand.
Wering: doorvoer gedicht met staalwol en kit, deurborstel onder de achterdeur, hor voor het keukenraam, container op een verharde ondergrond met gesloten deksel.
Hygiëne: dagelijkse schoonmaak van vloer en werkbanken, wekelijks achter de koelingen en de vaatwasser, droge voorraad in afgesloten bakken op rekken.
Monitoring: acht genummerde punten. Punten 1 tot en met 5 binnen (opslag, keuken, achter de koeling), 6 tot en met 8 buiten langs de gevel en bij de container. Insectenlijmplaat bij de achteringang.
Drempels: één vangst binnen leidt tot extra controle binnen 48 uur en het opsporen van de toegangsroute. Twee of meer vangsten binnen een week of sporen in de keuken: bestrijder direct bellen.
Registratie (uitsnede):
| Datum | Punt | Telling | Interpretatie | Afwijking | Actie |
|---|---|---|---|---|---|
| maart | 3 | 1 muis | Hoger dan gemiddeld | Ja | Extra schoonmaak, kier achter koeling gedicht |
| juni | 3 | 0 | Normaal | Nee | Geen |
| september | 7 | Vraatsporen | Activiteit buiten | Ja | Bestrijder ingeschakeld, container verplaatst |
Wat niet is opgeschreven, is voor een inspecteur niet gebeurd. Het sjabloon van het Nationaal Archief registreert per val de telling, de interpretatie, eventuele afwijkingen, opmerkingen en de genomen actie, met controles in maart, juni, september en december. Het sjabloon interpreteert trends tegen een gemiddelde dat is opgebouwd uit waarnemingen over minstens een jaar; wijkt een telling daarvan af, dan volgt bijvoorbeeld extra schoonmaak.
Voor een archief is elk kwartaal genoeg. Een voedselbedrijf met meer risico kan kiezen voor een hogere frequentie, zoals maandelijks of na elke levering. Bespreek de juiste frequentie met je bestrijder op basis van je risicoanalyse en leg die vast. Werk het plan in elk geval bij als er iets verandert: een verbouwing, een nieuwe ruimte, een andere leverancier, een nieuw product of een incident. Bewaar de registraties zodat je bij een controle je trend van het afgelopen jaar kunt laten zien.
Omdat de laatste stap bij knaagdieren alleen door gecertificeerde partijen mag, is de keuze van je bestrijder onderdeel van je plan. Het Keurmerk Plaagdier Management Bedrijven beheert vier modules: IPM Plaagdiermanagement, IPM Knaagdierbeheersing, IPM Houtbescherming en CEPA-certified. In het register vind je gecertificeerde bedrijven. In juli 2024 waren meer dan 300 bedrijven gecertificeerd voor IPM-Knaagdierbeheersing, toegepast in steeds meer sectoren.
Let op de actuele status: het openbare register kan tonen of een certificaat actief, geschorst of ingetrokken is. Vraag daarnaast of de bestrijder een inspectie en risicoanalyse doet, een plattegrond met genummerde punten levert, rapporteert in een vorm die je bij een controle kunt laten zien, en adviseert over wering. Een goede bestrijder bouwt het plan met je mee in plaats van alleen gif te leveren.
Een IPM-plan is pas iets waard als het wordt uitgevoerd. Een map met een plan die in de kast staat terwijl niemand de controles bijhoudt of weet wanneer de bestrijder moet komen, helpt je niet als er keutels in de opslag liggen of een inspecteur aan de deur staat.
Een plan werkt het best als het gekoppeld is aan een specialist die snel ter plaatse is. Daarom zijn we een landelijk netwerk van lokale, gecertificeerde bestrijders. Binnen 24 uur kan er een inspectie zijn, ook bij spoed, en die inspectie is gratis. De specialist brengt de risico’s in kaart, kijkt waar plaagdieren binnenkomen en geeft advies over preventie na de bestrijding, zodat je plan meteen klopt met de praktijk.
Ons advies: zie het plan als een werkdocument. Laat het opstellen of controleren door iemand die het vak kent, houd de registraties bij en bel direct bij een afwijking. Zo voorkom je dat een kleine vangst uitgroeit tot een plaag.
Stefhan
Wil je je plan laten toetsen, een risicoanalyse laten doen of heb je nu al last van muizen of ratten in je bedrijfspand? Via Bestrijdingsgilde vraag je een gratis inspectie aan bij een gecertificeerde specialist bij jou in de buurt, voor particuliere en zakelijke klanten, 24/7 bereikbaar en binnen 24 uur ter plaatse. Klanten beoordelen ons gemiddeld met een 9,0.
Bekijk welke plaagdieren onze specialisten bestrijden, van rattenbestrijding voor bedrijven tot muizenbestrijding in je pand. Wil je eerst weten wat je kunt verwachten, lees dan onze gids over kosten en methoden van ongediertebestrijding.
Werk je met levensmiddelen, dan moet je plaagdieren voorkomen volgens IPM als onderdeel van je voedselveiligheidsplan, en de NVWA kan dat controleren. Voor ratten- en muizenbestrijding is IPM sinds 1 januari 2023 de verplichte werkwijze voor professionals. Ook buiten de voedselsector is een vastgelegd plan de duidelijkste manier om aan te tonen dat je plaagdieren beheerst.
Professionele rodenticiden mogen alleen worden gebruikt door gecertificeerde bedrijven, professionals of daarvoor opgeleide agrariërs, en pas als laatste stap. Jouw rol is preventie: wering, hygiëne en monitoring met niet-giftige vallen. De chemische stap leg je in je plan bij een gecertificeerde bestrijder.
Dat hangt af van je risico. Het voorbeeldprotocol van het Nationaal Archief controleert elk kwartaal, maar een keuken of voedselopslag vraagt meestal om vaker. Spreek de frequentie af met je bestrijder op basis van de risicoanalyse en leg die vast.
Dat verschilt per pand, sector en aantal controlepunten. Een gratis inspectie via ons netwerk geeft je een beeld van de risico’s en de aanpak, waarna je een offerte op maat krijgt van een lokale specialist.
Vind gemakkelijk en snel een ongediertebestrijder bij jou in de buurt.
